Czym jest profilaktyka uzależnień?


Profilaktyka to odpowiednie działanie, które ma na celu zapobieganie pojawianiu się lub rozwojowi niekorzystnego zjawiska. Jest też jednym ze sposobów reagowania na rozmaite zjawiska społeczne, oceniane jako szkodliwe i niepożądane. Profilaktyka to: kompleksowa interwencja kompensująca niedostatki wychowania, obejmująca równolegle trzy nurty działania:

  • wspomaganie dziecka w radzeniu sobie z trudnościami zagrażającymi prawidłowemu rozwojowi i zdrowemu życiu,
  • ograniczanie i likwidowanie czynników ryzyka, które zaburzają prawidłowy rozwój i dezorganizują zdrowy styl życia,
  • inicjowanie i wzmacnianie czynników chroniących, które sprzyjają prawidłowemu rozwojowi i zdrowemu życiu.


Powszechnie uważa się, że skuteczna profilaktyka jest optymalnym sposobem hamowania rozwoju lub ograniczania skali zjawisk uznawanych za niepożądane społecznie. Jednym z bardzo ważnych obszarów profilaktyki ogólnej jest profilaktyka uzależnień.


Profilaktyka uzależnień dąży do zmniejszenia ryzyka używania substancji psychoaktywnych oraz związanych z tym problemów poprzez opóźnienie lub przeciwdziałanie inicjacji, niedopuszczenie do poszerzenia się kręgu osób eksperymentujących z substancjami psychoaktywnymi.


Substancje psychoaktywne to takie środki chemiczne, które poprzez swoje działanie na organizm człowieka powodują zmiany w jego samopoczuciu oraz zmieniony-zafałszowany odbiór otaczającej go rzeczywistości. Przyjmowanie tych substancji wiąże się z wysokim ryzykiem uzależnienia się od nich. Światowa Organizacja Zdrowia oprócz narkotyków do substancji psychoaktywnych zalicza także alkohol, tytoń, niektóre leki oraz substancje lotne.

Fundamentem wszelkich działań zapobiegawczych w rodzinie są właściwe relacje między rodzicami a dziećmi, dające poczucie bezpieczeństwa zarówno fizycznego, jak i psychicznego.


Oto kilka wskazówek, które pomogą w budowaniu właściwych relacji, dających dziecku poczucie bezpieczeństwa i bycia kochanym:

  1. Zawsze staraj się znaleźć czas dla dziecka; niech ono będzie dla Ciebie na pierwszym miejscu, a nie obowiązki domowe czy praca.
  2. Bądź dobrym i uważnym słuchaczem.
  3. Rozmawiaj z dzieckiem o jego uczuciach, problemach; nie bój się także mówić o tym, co Ty czujesz. Nie bagatelizuj problemów dziecka, nawet jeśli wydają Ci się błahe.
  4. Nie unikaj trudnych tematów w rozmowie z dzieckiem.
  5. Nie wywołuj w dziecku poczucia winy. Nie zastraszaj, nie przekupuj. Nie oceniaj dziecka jako osoby, tylko jego zachowanie.
  6. Nie porównuj dziecka do innych. Każdy jest swego rodzaju indywidualnością.
  7. Ucz dziecko, jak mądrze ma radzić sobie ze stresem, problemami, trudnymi sytuacjami.
  8. Motywuj dziecko w sposób pozytywny do nauki, odpoczynku, rozwijania zainteresowań.
  9. Bądź dla dziecka przykładem i autorytetem. Zachowuj się wobec niego konsekwentnie i wiarygodnie.
  10. Wspieraj dziecko w trudnych dla niego chwilach.
  11. Wzmacniaj jego wiarę we własne siły, twórz pozytywny obraz dziecka.
  12. Ustal jasne zasady postępowania.

Cechy wieku dojrzewania niemal w 90% pokrywają się z cechami dziecka, które zaczyna mieć problem z narkotykami. Dlatego też rodzice, często po fakcie, zauważają, że ich dziecko ma problem z narkotykami.


Jakie zachowania mogą niepokoić:

  • huśtawka nastrojów, naprzemienne ożywienie i ospałość, nadmierny apetyt lub brak apetytu, – porzucenie dotychczasowych zainteresowań,
  • kłopoty w szkole (słabsze oceny, konflikty z nauczycielami, wagary),
  • izolowanie się od innych domowników, zamykanie się w pokoju, niechęć do rozmów, zamykanie swojego pokoju na klucz, akcentowanie potrzeby prywatności, częste wietrzenie pokoju, używanie kadzidełek i odświeżaczy powietrza,
  • wypowiedzi zawierające pozytywny stosunek do narkotyków,
  • zmiana grona przyjaciół, zwłaszcza na starszych od siebie,
  • krótkie rozmowy telefoniczne prowadzone półsłówkami,
  • późne powroty lub nagłe wyjścia z domu,
  • bunt, łamanie obowiązujących w domu zasad, kłamstwa, wynoszenie wartościowych przedmiotów z domu,
  • powtarzające się zgłaszanie przez dziecko zagubień lub kradzieży przez rówieśników drobnych sum pieniędzy,
  • kłopoty z koncentracją,
  • zmiany w porach spania,
  • nadmierne reakcje na krytykę lub niewielkie nawet niepowodzenia.

W aspekcie wyglądu zewnętrznego i zachowania niepokojące mogą być również następujące symptomy: nowy styl ubierania się, szybkie wychudzenie lub nagły wzrost masy, przewlekły katar, krwawienie z nosa, zaburzenia pamięci oraz toku myślenia, przekrwione oczy, nadmiernie zwężone lub rozszerzone źrenice nie reagujące na światło, bełkotliwa, niewyraźna mowa, brak zainteresowania swoim wyglądem i nieprzestrzeganie zasad higieny, słodkawa woń oddechu, włosów, ubrania.

  1. Odkrywaj Internet razem z dzieckiem.

    Bądź pierwszą osobą, która zapozna dziecko z Internetem. Odkrywajcie wspólnie jego zasoby. Spróbujcie znaleźć strony, które mogą zainteresować Wasze pociechy, a następnie zróbcie listę przyjaznych im stron (pomocny będzie edukacyjny serwis internetowy – www.sieciaki. pl). Jeśli Wasze dziecko sprawniej niż Wy porusza się po Sieci, nie zrażajcie się – poproście, by było Waszym przewodnikiem po wirtualnym świecie.

  2. Naucz dziecko podstawowych zasad bezpieczeństwa w Internecie.

    Uczul dziecko na niebezpieczeństwa związane z nawiązywaniem nowych znajomości w Internecie. Podkreśl, że nie można ufać osobom poznanym w Sieci, ani też wierzyć we wszystko co o sobie mówią. Ostrzeż dziecko przed ludźmi, którzy mogą chcieć zrobić im krzywdę. Rozmawiaj z dzieckiem o zagrożeniach czyhających w Internecie i sposobach ich unikania.

  3. Rozmawiaj z dziećmi o ryzyku umawiania się na spotkania z osobami poznanymi w Sieci.

    Dorośli powinni zrozumieć, że dzięki Internetowi dzieci mogą nawiązywać przyjaźnie. Jednakże spotykanie się z nieznajomymi poznanymi w Sieci może okazać się bardzo niebezpieczne. Dzieci muszą mieć świadomość, że mogą spotykać się z nieznajomymi wyłącznie po uzyskanej zgodzie rodziców i zawsze w towarzystwie dorosłych lub przyjaciół.

  4. Naucz swoje dziecko ostrożności przy podawaniu swoich prywatnych danych.

    Dostęp do wielu stron internetowych przeznaczonych dla najmłodszych wymaga podania prywatnych danych. Ważne jest, aby dziecko wiedziało, że podając takie informacje, zawsze musi zapytać o zgodę swoich rodziców. Dziecko powinno zdawać sobie sprawę z niebezpieczeństw, jakie może przynieść podanie swoich danych osobowych. Ustal z nim, żeby nigdy nie podawało przypadkowym osobom swojego imienia, nazwiska, adresu i numeru telefonu.

  5. Naucz dziecko krytycznego podejścia do informacji przeczytanych w Sieci.

    Wiele dzieci używa Internetu w celu rozwinięcia swoich zainteresowań i rozszerzenia wiedzy potrzebnej w szkole. Mali internauci powinni być jednak świadomi, że nie wszystkie znalezione w Sieci informacje są wiarygodne. Naucz dziecko, że trzeba weryfikować znalezione w Internecie treści, korzystając z innych dostępnych źródeł (encyklopedie, książki, słowniki).

  6. Bądź wyrozumiały dla swojego dziecka.

    Często zdarza się, że dzieci przypadkowo znajdują się na stronach adresowanych do dorosłych. Bywa, że w obawie przed karą, boją się do tego przyznać. Ważne jest, żeby dziecko Ci ufało i mówiło o tego typu sytuacjach; by wiedziało, że zawsze kiedy poczuje się niezręcznie, coś je zawstydzi lub przestraszy, może się do Ciebie zwrócić.

  7. Zgłaszaj nielegalne i szkodliwe treści.

    Wszyscy musimy wziąć odpowiedzialność za niewłaściwe czy nielegalne treści w Internecie. Nasze działania w tym względzie pomogą likwidować np. zjawisko pornografii dziecięcej szerzące się przy użyciu stron internetowych, chatów, e-maila itp. Nielegalne treści można zgłaszać na policję lub do współpracującego z nią punktu kontaktowego ds. zwalczania nielegalnych treści w Internecie – Hotline’u (www. dyzurnet.pl). Hotline kooperuje również z operatorami telekomunikacyjnymi i serwisami internetowymi w celu doprowadzenia do usunięcia nielegalnych materiałów z Sieci.

  8. Zapoznaj dziecko z NETYKIETĄ – Kodeksem Dobrego Zachowania w Internecie.

    Przypominaj dzieciom o zasadach dobrego wychowania. W każdej dziedzinie naszego życia, podobnie więc w Internecie obowiązują takie reguły: powinno się być miłym, używać odpowiedniego słownictwa itp. (zasady Netykiety znajdziesz na stronie www.sieciaki.pl) Twoje dzieci powinny je poznać (nie wolno czytać nie swoich e-maili, kopiować zastrzeżonych materiałów, itp.).

  9. Poznaj sposoby korzystania z Internetu przez Twoje dziecko.

    Przyjrzyj się, jak Twoje dziecko korzysta z Internetu, jakie strony lubi oglądać i jak zachowuje się w Sieci. Staraj się poznać znajomych, z którymi dziecko koresponduje za pośrednictwem Internetu. Ustalcie zasady korzystania z Sieci (wzory Umów Rodzic-Dziecko znajdziesz na stronie www.dzieckowsieci.pl) oraz sposoby postępowania w razie nietypowych sytuacji.

  10. Pamiętaj, że pozytywne strony Internetu przeważają nad jego negatywnymi stronami.

    Internet jest doskonałym źródłem wiedzy, jak również dostarczycielem rozrywki. Pozwól swojemu dziecku w świadomy i bezpieczny sposób w pełni korzystać z oferowanego przez Sieć bogactwa.

Być rodzicami nastolatka nie jest łatwo. Jeżeli jednak rozumie się i pamięta, że okres dorastania jest tak samo trudny dla rodziców, jak i dla dziecka – to połowa sukcesu. Większość rodziców najbardziej boi się okresu, kiedy dziecko zaczyna dorastać. Zaczyna wtedy wymykać się spod kontroli, buntuje się, poszukuje nowych doświadczeń, a rodzice czują się bezradni, w dodatku mniej ważni dla dziecka niż jego rówieśnicy. Wszyscy chcemy być dobrymi rodzicami i na ogół nie szczędzimy wysiłku, aby nasze dzieci były szczęśliwe. Staramy się, chcemy dla dziecka jak najlepiej, a mimo to zdarza się, że spotykają nas rozczarowania, a dziecko sprawia kłopoty.


Ten krótki poradnik jest adresowany do wszystkich rodziców. Być może porady tu zawarte dla wielu osób są oczywiste, ale być może dla niektórych okażą się pomocne i zwrócą ich uwagę, że rodzice mają decydujący wpływ na to, czy dziecko sięgnie po narkotyki. Nie ma prostych i skutecznych recept na to, jak całkowicie uchronić dziecko przed narkotykami, ale jedno jest pewne: im lepszy mamy kontakt z dzieckiem, tym łatwiej ustrzeżemy je przed narkotykami. Rozmowa jest podstawą dobrych kontaktów z dzieckiem, bo pozwala lepiej poznać jego świat, oczekiwania, marzenia, ale też różnorodne problemy. Nie bójmy się rozmawiać także na trudne tematy. Wiedza o narkotykach pomaga przełamać opory przed rozmową z dzieckiem na ten trudny temat. Im więcej wiemy na temat narkotyków, tym łatwiej przekonamy dziecko o ich szkodliwości. Używajmy rzeczowych argumentów.

Co warto wiedzieć i robić, aby chronić dziecko przed narkotykami:

  • znać prawa rządzące rozwojem dziecka,
  • wiedzieć jak budować dobry kontakt z dzieckiem,
  • znać powody, dla których młodzi sięgają po narkotyki,
  • być konsekwentnym w przestrzeganiu zasad,
  • mieć rzetelną wiedzę na temat narkotyków.

Opracowane przez Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii.

Uzależnienie od gier obejmuje nie tylko gry komputerowe, ale także gry wykorzystujące inne media elektroniczne – konsole, i-pody, telefony komórkowe itd.


Istnieją dowody na to, że gry komputerowe mogą być źródłem agresji, mogą wywierać szkodliwy wpływ i mogą uzależniać. Należy podkreślić, że efekty są niezwykle indywidualne i zależą od wielu czynników, a nie tylko od czasu spędzanego na graniu. Inne czynniki to np. wiek, dojrzałość emocjonalna, rodzaj gier, posiadanie specyficznych cech osobowościowych (np. niska samoocena, czy też nieśmiałość w kontaktach z innymi ludźmi).


Ze względu na to, że uzależnienie od gier komputerowych u dzieci jest bardziej destrukcyjne, zwłaszcza w ujęciu długofalowym, warto zastanowić się, w jaki sposób można zmniejszyć ryzyko uzależnienia.

Oto kilka porad:

  • ograniczenie czasu spędzonego na graniu – zaleca się, aby czas spędzony przed komputerem czy telewizorem był ograniczony do około 2 godzin dziennie, ważne jest, aby nie ograniczać się tylko do limitowania czasu grania, ale także zaproponować alternatywne formy rozrywki dla dzieci – pokazać, że poza światem gier istnieje także rzeczywisty świat pełen atrakcji i rozrywek;
  • kontrolowanie tematyki gier – na wstępie należy podkreślić, że nie chodzi tutaj o podejmowanie decyzji o tym w co grać za dziecko, ale raczej z dzieckiem, warto porozmawiać, aby poznać upodobania i gusty dziecka, i pomóc w podjęciu decyzji o zakupie nowej gry starając się ocenić czy wybrana pozycja zawiera treści, na które dziecko jest gotowe, im młodsze dziecko, szczególnie ważne jest, aby mieć świadomość jak wiele przemocy zawierają gry, w które gra dziecko;
  • zasady bezpieczeństwa w Internecie – korzystaj z oprogramowania ograniczającego dostęp do stron zawierających nieodpowiednie treści, ucz dziecka zasad bezpiecznego korzystania z Internetu;
  • emocje – zastanów się, jaki jest temperament twojego dziecka, jakie są jego słabości i silne strony, czy granie może stać się dla twojego dziecka substytutem np. dla interakcji z rówieśnikami, albo polem do rywalizacji?

Z myślą o najmłodszych Fundacja Ziko dla Zdrowia rozpoczęła realizację nowego programu edukacyjnego „Zdrowo Maluchowo”. Został on przygotowany z myślą o dzieciach w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym.

W ramach tej inicjatywy na stronie internetowej Fundacji regularnie będą publikowane materiały edukacyjne, dzięki którym przygotowanie i przeprowadzenie wartościowych zabaw z dzieckiem będzie dla każdego rodzica lub opiekuna proste i przyjemne. Publikowane materiały związane będą z tematyką zdrowia: właściwym trybem życia, zdrowym odżywianiem, aktywnością fizyczną, czy higieną osobistą. Skorzystanie z nich jest darmowe i nie wymaga logowania.

 

Zdrowo Maluchowo

BEZPIECZNE WAKACJE – Prezentacja multimedialna [do pobrania]